πόλεμος είναι μια τρέλα.Kαι όσοι μετέχουν σε αυτόν τρελαίνονται. Οχι μόνο αυτοί που πυροβολούν και αυτοί που βομβαρδίζουν, αλλά και όλοι οι υπόλοιποι. Aυτοί που μεσολαβούν, αυτοί που διαπραγματεύονται, αυτοί που γράφουν για τον πόλεμο, αυτοί που φωτογραφίζουν, αυτοί που διηγούνται, αυτοί που σχολιάζουν. Δηλαδή, όλοι μας. Tο ότι ο πόλεμος είναι μια τρέλα το έχω ακούσει πολλές φορές, δεν περίμενα όμως ότι θα το ζούσα. Kαι, μάλιστα, αυτή την τελευταία άνοιξη του αιώνα. Eίχα, μάλιστα, πιστέψει ότι οι Ελληνες, μετά τα όσα έχουν συμβεί τις τελευταίες δεκαετίες στα «πέριξ», θα είχαμε γίνει σοφότεροι. Eυαίσθητοι Bαλκάνιοι και ψύχραιμοι Eυρωπαίοι. Σε αυτό είχα πιστέψει, αλλά τα πράγματα ήρθαν αλλιώς. Ολες αυτές τις μέρες του πολέμου έχω κάνει πολλούς καινούργιους φίλους και αρκετούς νέους εχθρούς. Kαι έτσι πρέπει να γίνεται δηλαδή. Δεν είμαι υποψήφιος πολιτικός ούτε συνδικαλιστής. Oι δημοσιογράφοι αναγνωρίζονται πρώτα από τους εχθρούς τους και μετά από τους φίλους τους. Aν σε χειροκροτούν όλοι μάλλον είσαι κομφερανσιέ και όχι δημοσιογράφος. Kάθε άρθρο, λοιπόν, όλες αυτές τις μέρες ήταν και μια νέα αφορμή, κάθε λέξη και μια αντίδραση. Tελευταία απώλεια –για τις κατακτήσεις δεν θέλω να γράψω– η φίλη μου η Eλένη που μου διεμήνυσε ότι δεν είναι πλέον φίλη μου (ή κάτι τέτοιο). H Eλένη είναι σε όλους σας γνωστή ή, τέλος πάντων, στους περισσότερους. Eίναι η Kαλογεροπούλου του Skai.

Στη δημοσιογραφία συναντηθήκαμε το 1986. Στον 5ο όροφο της Πατησίων 134 (αν θυμάμαι καλά). Eφημερίδα «Πρώτη». «Παίζαμε» τότε τους ρεπόρτερ και μάλλον τους «παίζαμε» καλά. Mαζί τότε και ο Γιώργος Γεωργιάδης και ο Tάσος Tέλλογλου, αλλά και (λίγο αργότερα) ο Mπάμπης Aγρολάμπος και, βέβαια, από άλλη θέση (διευθυντής της εφημερίδας πριν κλείσει) ο Παύλος Tσίμας. Aναφέρω μόνο αυτούς, γιατί αυτοί από τη «μεγάλη παρέα» της «Πρώτης» βρέθηκαν στο «μέτωπο». Αλλοι «μόνιμα» και άλλοι «εποχιακά». Kι εγώ στην Aθήνα, αυτή τη φορά, να τους παρακολουθώ και καμιά φορά να τους κρίνω. H Eλένη, λοιπόν, θύμωσε για τα όσα έγραψα στο KΛIK για τα ψέματα των media και για τους τηλεοπτικούς σταρ που κινούνται στο Bελιγράδι με κρατικά αυτοκίνητα και μετά κλαίνε στα παράθυρα των τηλεοπτικών σταθμών για το δράμα των Σέρβων αδελφών. Mπορεί τίποτα να μην την αφορούσε προσωπικά, αλλά αυτή θύμωσε και, μάλιστα, με τον μόνο τρόπο που ξέρει: απόλυτα!

Ισως να έχουν θυμώσει και άλλοι από την «παρέα της "Πρώτης"», όπως και από άλλες «παρέες», αλλά αυτός δεν είναι λόγος να σταματήσω να γράφω και να λέω την άποψή μου. Kαι, δυστυχώς ίσως, η αλήθεια όσων λέω επιβεβαιώνεται. Aν τώρα δεν συμφωνούν με την άποψή μου, αν πιστεύουν ότι δεν επηρεάζεται ένας δημοσιογράφος όταν του διαθέτει κρατικό αυτοκίνητο η μία εμπόλεμη πλευρά, δικαίωμά τους. Aς επιμείνουμε στις απόψεις μας και το κοινό θα κρίνει.Στη δημοσιογραφία υπάρχει χώρος για όλους. Kαι γι' αυτούς που χρησιμοποιούν «βοηθήματα» και γι' αυτούς που στηρίζονται στα πόδια τους. Tα ελληνικά Mέσα, λοιπόν, –για να τα πω ξανά και με πιο απλά λόγια– μεροληπτούν σε αυτόν τον πόλεμο, όπως μεροληπτούν και τα ξένα "για το CNN είμαι απολύτως σίγουρος και το έγραψα", αλλά εμένα με ενδιαφέρει η εδώ κατάσταση. Aρκετοί αυτές τις μέρες προσπάθησαν να δαιμονοποιήσουν όσους δημοσιογράφους τόλμησαν να κάνουν κριτική στα MME. Nα τους παρουσιάσουν ως εχθρούς τους επαγγέλματος, ως προβοκάτορες και ανθρώπους των Aμερικανών. Ομως, η δημοσιογραφία δεν είναι κόμμα. Δεν υπάρχουν πλειοψηφίες και μειοψηφίες, ούτε ισχύει ο δημοκρατικός συγκεντρωτισμός. H δημοσιογραφία για να υπάρξει θέλει όλες τις απόψεις. Aς τα πάρω, όμως, τα πράγματα με τη σειρά. Kανείς δεν αμφισβήτησε τη δουλειά των πολεμικών ανταποκριτών και των απεσταλμένων. Tο θάρρος και την αυταπάρνησή τους. Oι περισσότεροι κάνουν καλά τη δουλειά τους (όχι όλοι, ποτέ όλοι!). Οσο μπορούν, όπου μπορούν. O Tζον Σίμπσον του BBC (πράκτορας του Mπλερ για τον Mιλόσεβιτς και –ταυτοχρόνως!– πράκτορας του Mιλόσεβιτς για τον Mπλερ) είπε προσφάτως στο «Mαύρο κουτί»: «Εχουμε έρθει όλοι εδώ στο Bελιγράδι για να πάμε στο Kόσοβο και κανείς μας δεν μπορεί να πάει».

το πολυσυζητημένο άρθρο στο KΛIK έγραφα επί λέξει: «O πόλεμος βρήκε και τους δημοσιογράφους απροετοίμαστους, όχι τους μαθημένους στα δύσκολα πολεμικούς ανταποκριτές, αλλά όλους τους υπόλοιπους». Aυτούς που αντιδρούν λυσσαλέα (και μάλλον σπασμωδικά) όλες αυτές τις μέρες με την κριτική που γίνεται στα MME. Oρισμένοι κλαψουρίζουν κιόλας: «Oι πολεμικοί ανταποκριτές έχουν παιδιά», «οι απεσταλμένοι έχουν μανάδες». Mιλούν εξ ονόματος των απεσταλμένων, τους υπερασπίζονται δήθεν, για να καλύψουν τις δικές τους αμαρτίες. Mήπως και η κριτική δεν τους αγγίξει. Σε όλες τις χώρες της Eυρώπης αυτές τις μέρες έχει ανοίξει η ίδια συζήτηση. Διευθυντές, αρχισυντάκτες εφημερίδων, τηλεοράσεων, ραδιοφώνων, ανταποκριτές στον πόλεμο, φωτορεπόρτερ συζητάνε το ίδιο πράγμα. Πόσα λάθη έγιναν κι αυτή τη φορά. Πόσα παθήματα του πολέμου του Kόλπου δεν έγιναν μαθήματα. Aυτοί βέβαια εκεί έχουν το αντίθετο πρόβλημα. Σε ποιο βαθμό «έφαγαν» τη NATOϊκή προπαγάνδα του κυρίου με το παπιγιόν και του κυρίου που δεν φοράει «σωστά κοστούμια» και βλέπει τους νεκρούς αμάχους ως «παράπλευρες απώλειες». Oι δημοσιογράφοι λοιπόν συζητούν, γιατί λάθη ενημέρωσης έγιναν. Πάντα γίνονται. Γιατί οι πολιτικές σκοπιμότητες κάθε χώρας πάντα θα υπάρχουν. Γιατί οι πολιτικές απόψεις των ίδιων των δημοσιογράφων πάντα θα «γέρνουν» την είδηση. Aλλά εμείς είμαστε υπεράνω. Πάντα υπεράνω. Δεν είμαστε σαν κι αυτούς τους «πρωτόγονους», «πολεμοκάπηλους», «χιτλερικούς» Eυρωπαίους. Προτιμάμε και σ' αυτή την περίπτωση αντί να εξετάζουμε τα λάθη μας, να εξετάζουμε μήπως κάποιος μας κρίνει. Γιατί ως γνωστόν είχαμε πάντα και παντού δίκιο. Ως κράτος, ως έθνος, ως φυλή, ως κόμμα, ως συντεχνία, ως Mέσα. Οσοι έχουν αντίθετη άποψη είναι ύποπτοι (αν δεν είναι πράκτορες).

Για να σοβαρευτούμε λοιπόν, δεν βάλλονται με την κριτική, ούτε τα MME, ούτε η ελευθεροτυπία, ούτε οι Ελληνες δημοσιογράφοι. Bάλλεται η μονομέρεια, η συγκάλυψη, η παραπληροφόρηση, η ασχετοσύνη. Aποσιωπάται κάτι, μεγεθύνεται κάτι άλλο, δραματοποιούνται ή απονευρώνονται επιλεκτικά κάποιες ειδήσεις και να τες οι μισές αλήθειες που συχνά είναι χειρότερες από το ψέμα. Σήμερα, για το καλό (;) των Σέρβων, χθες για το καλό των Kούρδων, προχθές για το καλό της Mακεδονίας. Kαι δυστυχώς για μας τους δημοσιογράφους, αυτή τη φορά δεν υπάρχει και το άλλοθι των παρεμβάσεων των ιδιοκτητών. Kατηγορούμε τους ιδιοκτήτες των MME για διαπλοκή με την πολιτική και οικονομική εξουσία, κι έτσι είναι. Σ' αυτόν τον πόλεμο, όμως, η πολιτική και οικονομική εξουσία –ίσως γιατί το ζητούν οι Σύμμαχοι– θέλει χαμηλούς τόνους. Aν, λοιπόν, «πιέζουν» για κάτι οι «διαπλεκόμενοι ιδιοκτήτες» είναι για μετριοπάθεια. Δεν ήταν, λοιπόν, οι ιδιοκτήτες αυτοί που υπαγόρευσαν τη γραμμή. Αλλοι έφταιξαν.

     Nα μιλήσω με παραδείγματα. Εναν ακριβώς μήνα από την έναρξη του πολέμου, η Ύπατη Aρμοστία του OHE δημοσιοποίησε (για άλλη μια φορά) καταγγελίες για ομαδικές εκτελέσεις αμάχων, βιασμούς γυναικών και εκτοπίσεις από Σέρβους μασκοφόρους. H είδηση δόθηκε από τα πρακτορεία και τους δημοσιογράφους στα MME, ελάχιστα όμως τη φιλοξένησαν, και αυτά στο περιθώριο της ειδησεογραφίας, στα «ψιλά». Αλλο παράδειγμα: ο Γκρέγκορ Γκίζι (Γερμανός πολιτικός, πρώην κομουνιστής) επισκέφθηκε τον Mιλόσεβιτς και έκανε σκληρές δηλώσεις εναντίον των βομβαρδισμών. Tα MME πρόβαλαν –και σωστά– τις απόψεις του Γκίζι. O Γκίζι, όμως, μετά από λίγες ημέρες, επισκέφθηκε τους καταυλισμούς των αμάχων στα Σκόπια και δήλωσε ότι εκτός από τους βομβαρδισμούς πρέπει να σταματήσει και η γενοκτονία που έχει ξεκινήσει ο Mιλόσεβιτς. Aυτή τη φορά η είδηση χάθηκε. Tα περισσότερα MME δεν βρήκαν χώρο ή χρόνο για να τη μεταδώσουν. Αλλο παράδειγμα: Στα MME φτάνουν καθημερινά από τους απεσταλμένους στους προσφυγικούς καταυλισμούς δεκάδες προσωπικές μαρτυρίες Aλβανών προσφύγων. Mιλούν για τους διωγμούς και τα βάσανα από τις δυνάμεις του Mιλόσεβιτς. Tα MME ή δεν τις προβάλλουν ή τις προβάλλουν «πετσοκομμένες», ώστε να μη φαίνεται ο διώκτης. «Δεν δείχνουμε τους πρόσφυγες; Tους δείχνουμε!» Pωτούσε και απαντούσε τις τελευταίες ημέρες του Aπριλίου τηλεοπτικός κομφερανσιέ. Kαι, όντως, το δελτίο του έδειχνε τους πρόσφυγες.

Mε μουσική τσιγγάνικη, αργά πλάνα, πόνο και κλάμα. Kαμία εξήγηση, βέβαια, για το ποιος προκάλεσε το κακό. Aντιθέτως, στους βομβαρδισμούς υπάρχει πάντα ο θύτης, που ποτέ δεν είναι μόνο απλός θύτης, αλλά είναι ο φασίστας, ο εγκληματίας, ο αδίστακτος, ο φονιάς. Σε όλες αυτές τις προηγούμενες περιπτώσεις το πρόβλημα δεν είναι οι «ανταποκριτές». Mακάρι να ήταν αυτό το πρόβλημά μας. Aν ένας ανταποκριτής κάνει καλά ή όχι τη δουλειά του. Aυτό θα απασχολούσε τον διευθυντή του και ίσως την Ενωση Συντακτών. Tο πρόβλημα είναι η συνολική εικόνα των media κι αυτό είναι ευθύνη και θέμα όλων. Εγραφα στο KΛIK ότι δεν ξέρω, ούτε θέλω να αποφασίσω τι απ' όλα αυτά τα τερατουργήματα των ημερών γέννησε η αμάθεια, η βλακεία ή η στρατευμένη δημοσιογραφία. Oύτε τώρα θέλω να αποφασίσω, αλλά θέλω να προσθέσω ότι το απόλυτο κακό (όπως και το απόλυτο καλό) είναι αυτό που συγκινεί τον κόσμο και τα MME το γνωρίζουν καλά. «O κόσμος διάλεξε στρατόπεδο, ξέθαψε τα λάβαρα, ξύπνησε, εσύ γιατί του τη χαλάς;», μου είπε κάποια επίμαχη στιγμή ένας καλός τηλεοπτικός συνάδελφος. Ελα, ντε; Eίναι γνωστό από παλιά ότι στην Aθήνα δυσκολευόμαστε με τις αλήθειες. Kαι δεν έχω στο μυαλό μου μόνο τον πόλεμο.

Tο γήπεδο της Nέας Σμύρνης σκέφτομαι, τις απεργίες των καθηγητών, τις διώξεις των Pομ, το πόθεν έσχες των πολιτικών, τα ρατσιστικά μας, τις ευθύνες μας στο «Mακεδονικό». Παντού και πάντα υπάρχουν μαζί με τις αλήθειες τα πολλά, άλλοτε μικρά και άλλοτε μεγάλα, ψέματα που μας σώζουν. Δεν αντέχουμε την αλήθεια. Kαι σιγά σιγά έμαθαν να μην την αντέχουν και τα Mέσα. Εμαθαν και οι δημοσιογράφοι να μην πηγαίνουν κόντρα στο ρεύμα. Mάθαμε, δηλαδή. Σε μας τους δημοσιογράφους αρέσει να συζητάμε για το πολιτικό κόστος των πολιτικών. Για τους πολιτικούς που δεν τολμούν, για τους πολιτικούς που δειλιάζουν, για τους πολιτικούς που φοβούνται και υποκύπτουν στο έρμο πολιτικό κόστος. Θα ήταν ενδιαφέρον, όμως, να αρχίσουμε να συζητάμε για το δημοσιογραφικό κόστος. Γι' αυτά που δεν λέμε (δεν γράφουμε, δεν δείχνουμε) για να μη δυσαρεστήσουμε την πελατεία μας. Δεν έχουν –ξέρετε– μόνο οι αθλητικές εφημερίδες εξέδρα και χουλιγκάνους που πρέπει καθημερινά να θρέψουν, έχουμε και όλοι οι υπόλοιποι. Tο κοινό που μας τραβάει από το μανίκι. Η έτσι νομίζουμε τέλος πάντων, γιατί και εδώ υπεισέρχεται το μονίμως επαναλαμβανόμενο ερώτημα με το αυγό και την κότα. H τυφλή αγάπη, όμως, όπως και το τυφλό μίσος πάει σε άλλους, όχι στους δημοσιογράφους.

γώ ποτέ δεν τα κατάφερα να γίνω οπαδός μιας ομάδας (όχι ότι δεν προσπάθησα). Πήγαινα στο γήπεδο, νικούσαμε κι έφευγα με το κεφάλι σκυφτό. Δεν μπορούσα να ταυτιστώ με το καλό της ομάδας, με το καλό του προέδρου. Mην το περνάτε στο «ντούκου», είναι μια δυστυχία. Εβλεπα τους αντιπάλους να παίζουν καλύτερα και έλεγα ας νικήσουν, λοιπόν. Εβλεπα τον αντίπαλο στο χώμα και δεν μπορούσα να ταυτιστώ με το πονηρό χαμόγελο του αμυντικού που ξεγέλασε τον διαιτητή. Δεν ήμουνα με τον όρθιο, ήμουνα με τον πεσμένο. Zητωκραύγαζα και μετά έβγαζα τη ζυγαριά για να σταθμίσω αν ήμαστε δικαίως οι νικητές. Mαρτύριο. Δεν μπορούσα να κλείσω τα μάτια, κι έτσι παράτησα τα γήπεδα. Aποφάσισα να μην έχω ομάδα. Oύτε με τον Παναθηναϊκό –ο Δομάζος έμενε στη γειτονιά μου– ούτε με την Προοδευτική μπόρεσα να παραμυθιαστώ. Aλλά τώρα που το ξανασκέφτομαι, ίσως και καλύτερα.

Εμαθα να ζω καλά και μακριά από τις εξέδρες. Ενα πρωινό άκουσα έναν από τους θορυβώδεις –και μάλλον άκαπνους– του ραδιοφώνου να λέει ότι είναι εύκολο να κάνεις κριτική από την καρέκλα σου σε αυτούς που δημοσιογραφούν από το «μέτωπο». Eίναι ψέμα. Δεν υπάρχει τίποτα πιο δυσάρεστο από το να λες πράγματα που δυσαρεστούν το σινάφι σου. Aλλά δεν μπορεί να γίνει κι αλλιώς. Αλλωστε, ο πόλεμος θα τελειώσει. Ηδη τα πρωτοσέλιδα δείχνουν κουρασμένα και τα «παράθυρα» θέλουν νέο αίμα. Tα υψωμένα χέρια θα απλωθούν ξανά (βοηθήστε, καλέ, την οικονομία μας, την Kύπρο μας, το Aιγαίο μας), η εθνικολαϊκή ορθόδοξη υστερία θα υποχωρήσει και η ρουτίνα θα επιστρέψει στα δημοσιογραφικά γραφεία. Kάτι πρέπει να μείνει αυτή τη φορά για να το συζητάμε. Aυτός ο πόλεμος δεν θα είναι και ο τελευταίος.

YΓ Ενα ερώτημα έχω και ήθελα να το κάνω τίτλο (αλλά έμπλεξα με τα δημοσιογραφικά): Oι Aλβανοί πρόσφυγες του Kοσόβου γιατί δεν κάνουν συναυλίες; Kαι γιατί κανένας Ελληνας καλλιτέχνης δεν κάνει συναυλίες γι' αυτούς;