Το ότι βρίσκεστε εδώ για να μιλήσετε για το ελληνικό «Colors», το θεωρείτε μέρος της δουλειάς σας; Είναι κομμάτι της επικοινωνίας. Μερικές φορές απλά το κάνεις, οι άνθρωποι θέλουν να ξέρουν λεπτομέρειες... Αλλωστε, είμαι καλός άνθρωπος. Μου αρέσει!

Είστε; (Γέλια) Γιατί τα ΜΜΕ σας παρουσιάζουν εντελώς... διαφορετικό! Οι δημοσιογράφοι ποτέ δεν κατάλαβαν τίποτα! Αλλωστε, όταν γράφεις σε ένα περιοδικό και κάνεις μια συνέντευξη, παρουσιάζοντας απλώς έναν «καλό τύπο», αυτό δεν πουλάει. Πρέπει να έχεις απέναντί σου ένα «κτήνος». Αγριο. Επιθετικό. Ετσι θα παραγάγεις είδηση, θα προκαλέσεις συζήτηση. Δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα όπως «η αλήθεια» στα ΜΜΕ.

Ποια είναι η δική σας αλήθεια; Πόση ώρα έχουμε για τη συζήτηση αυτή;

ρειάστηκε πολύ λιγότερο από τις δύο ώρες που είχα στη διάθεσή μου με τον Oλιβιέρο Τοσκάνι, για να καταλάβω «την αλήθεια του». Ίσως δεν ήταν καν ανάγκη να κάνω όλη αυτή τη συζήτηση, η ίδια του η παρουσία και η αίσθηση που μου άφησε φεύγοντας –όπως και στους περισσότερους που τον συνάντησαν εκείνη τη μέρα– ήταν αρκετή για να καταλάβω ότι συνάντησα έναν άνθρωπο ξεχωριστό.

     Η γλώσσα μας, γλώσσα του σήμερα και του αύριο, είναι η εικόνα, μου είπε πολλές φορές στη διάρκεια της συνάντησής μας. Κρίμα που δεν μπορώ να χρησιμοποιήσω τη δική του «γλώσσα» –εγώ έχω μόνο αυτό το εργαλείο, τις λέξεις, κι αυτές σε έναν κώδικα ξένο και προς τους δύο, τα αγγλικά. Τις λέξεις, κι αυτές αμφίσημες και παρεξηγήσιμες και περιορισμένες, όταν αυτό που νιώθεις ότι θέλεις να κάνεις είναι να αφήσεις τη διαίσθηση και το ένστικτο να σε οδηγήσουν, μακριά από στερεότυπα και ιδέες προκαταβολικά διαμορφωμένες.

     Ο Tοσκάνι ο προκλητικός. Ο Tοσκάνι ο αντιδραστικός. O Tοσκάνι ο επιθετικός, που είναι ικανός ακόμη και να «πετάξει ένα δημοσιογράφο έξω από το γραφείο του». Ο,τι κι αν έχω διαβάσει ώς τώρα γι’ αυτόν –και είναι πολλά– είχε ως άξονα αυτές τις ιδιότητες. Ο ίδιος μαζί με τον Λουτσιάνο Mπένετον έχουν εδώ και χρόνια εκτεθεί στα media όλου του κόσμου, καθώς ανέλαβαν το (δύσκολο) έργο να εξηγήσουν στον κόσμο τη φιλοσοφία τους της επικοινωνίας, που πολλοί ζήλεψαν και πάρα πολλοί κατηγόρησαν. Τον θυμάμαι κι εγώ, σε μια παλαιότερη επίσκεψή τους στην Αθήνα, σε μια συνέντευξη Tύπου για την καμπάνια της Benetton. Nεότερο τότε, συχνά ανυπόμονο και είρωνα –ένα φλογερό κοντράστ στον ήρεμο Λουτσιάνο Mπένετον. Αυτός που συνάντησα πριν λίγες ημέρες ήταν ένας άλλος –το βλέμμα, όμως, παραμένει το ίδιο: είναι το βλέμμα των ανθρώπων που ξέρουν καλά ότι οι ιδέες και τα οράματά τους είναι δύσκολα ή πρόωρα για τον «πολύ κόσμο». «Κάποτε είχα πολλή φλόγα μέσα μου, η ζωή για μένα ήταν σαν ένα... μπάρμπεκιου με μια τεράστια φωτιά και μια πολύ μικρή μπριζόλα! Τώρα η φωτιά είναι πιο χαμηλή, αλλά η μπριζόλα είναι πολύ μεγάλη, γίνεται όλο και μεγαλύτερη –και ψήνεται καλύτερα! Είσαι, λοιπόν, πολύ προσεκτικότερος όσο μεγαλώνεις, σχετικά με το πώς χρησιμοποιείς την ενέργειά σου. Αλλά γίνεσαι εξυπνότερος. Γίνεσαι πιο πονηρός –σαν την αλεπού. Πρέπει να ελέγχεις καλύτερα την ενέργειά σου, γιατί δεν έχεις τόση πολλή. Παλιά είχες άφθονη και την έβγαζες –όχι πάντα με τον σωστό τρόπο».

     Παράταιρος στο φαντεζί λόμπι του ξενοδοχείου, με τον αμερικάνικο καφέ που παρήγγειλε να κρυώνει μπροστά του, αφήνει την κούραση του διήμερου στην Ελλάδα να ταξιδέψει φευγαλέα στο πρόσωπό του. Δεν είμαι πάντα σίγουρη ότι τον καταλαβαίνω –πολλές φορές στο τέλος μιας φράσης γελάει, σαν να έχει μοιραστεί, συνωμοτώντας, ένα καλό ανέκδοτο με έναν αόρατο συνομιλητή πλάι του. Πίσω από τα γυαλιά με τον κόκκινο κοκάλινο σκελετό, το άγρυπνο βλέμμα της ευφυΐας παλεύει παιχνιδιάρικα με το ήρεμο (νεοαποκτημένο;) βλέμμα μιας ήρεμης σοφίας. Σίγουρα δεν ήταν τα βιβλία που του τη χάρισαν: «Χάνεις τον χρόνο σου διαβάζοντας πολύ. Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που διαβάζουν πολύ, αλλά αυτό δεν έχει κάνει τον κόσμο σοφότερο, όπως βλέπετε. Εγώ ήμουν τυχερός. Συνάντησα τους σωστούς ανθρώπους τη σωστή στιγμή. Και το κατάλαβα. Μου είπαν μερικά πολύ απλά πράγματα. Εχτισα τη ζωή μου γύρω από αυτά».

     «Ηθοποιός» μόνιμα πάνω στη «σκηνή» δεν έχει ανάγκη από πρόβες –δεν είχε και ποτέ: «Σ’ αυτή τη σκηνή που είναι η ζωή, ο αυτοσχεδιασμός είναι πολύ σημαντικός. Μερικές φορές ξεχνάμε μια λέξη, αλλά πρέπει να μπορούμε να την αντικαταστήσουμε με μια άλλη –χωρίς να φανεί. Πρέπει να έχουμε πίστη στο ένστικτό μας. Οχι στη λογική μας, στο μυαλό μας. Τι κάνει ο καλός κυνηγός; Εχει πίστη στο ένστικτό του. Δεν πρέπει να εκλογικεύει –-πολλές φορές είναι χάσιμο χρόνου. Η Fabrica και το “Colors” ήταν αποτέλεσμα διαίσθησης. Ακόμη και η καμπάνια της Benetton ήταν διαίσθηση –πριν από αυτό δεν υπήρχε ανάλογο προηγούμενο. Θα μπορούσε να είχε καταλήξει σε μια μεγάλη καταστροφή; Οχι! Αλλά ακόμη και μια μεγάλη καταστροφή που τη θυμούνται μετά οι άνθρωποι είναι χρήσιμη...»

     Τον παρακολουθώ καθώς μιλάει, ξέροντας ότι αποτελώ το τελευταίο κομμάτι μιας μακριάς αλυσίδας ανθρώπων που στάθηκαν σήμερα απέναντί του. Με έναν τρόπο, αντιλαμβάνομαι τη μοναδικότητά του και ταυτόχρονα νιώθω μέλος της «φυλής» του –μια περίεργη αίσθηση κοινότητας, που δεν έχει να κάνει με σύνορα και εθνικότητες, και γλώσσες, και ιδιότητες, και ηλικίες. Με έναν περίεργο τρόπο, αισθάνομαι ήδη ότι αυτό τον Tοσκάνι που έχω απέναντί μου δεν θέλω να τον κατατεμαχίσω σε τίτλους και λεζάντες, παρ’ όλο που... κάνει ό,τι μπορεί για το αντίθετο. Με τη φωνή που θυμίζει τον Αλ Πατσίνο όταν παίζει τον Ιταλοαμερικανό, θα μοιραστεί και μαζί μου εκείνες τις απόψεις του που «βγάζουν τίτλους» στα εξώφυλλα των περιοδικών: «Σιχαίνομαι τους πολιτικούς, γιατί αυτοί μας δίδαξαν ότι οι άνθρωποι πρέπει να μισούν ο ένας τον άλλο. Εβαλαν μπάρες, τελωνεία, διαβατήρια, όπλα στα χέρια μας. Μας είπαν ότι ο άλλος είναι ο εχθρός... Νομίζω ότι θα έπρεπε να τους σκοτώσουμε! Πρέπει να ανοίξουμε πάλι τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως, να τους κλείσουμε μέσα και απλά να τους εξαλείψουμε από προσώπου Γης. Και να χειροκροτούμε και να κάνουμε μια μεγάλη γιορτή! Το ίδιο μισώ και τους managers, όλους αυτούς τους φοβερούς τύπους που κάθονται γύρω από τραπέζια και λένε, «όχι να μην το κάνουμε αυτό, γιατί δεν θα πουλήσει». Και πού ξέρουν αυτοί τι πουλάει και τι όχι; Καθετί που είναι εκτός κανόνων και αδιανόητο γι’ αυτούς δεν προχωράει. Ομως, η τρέλα του σήμερα μπορεί να είναι η αυριανή παραγωγή της βιομηχανίας –κι αυτό δεν το καταλαβαίνουν. Απλά δαγκώνουν σαν σκυλιά οτιδήποτε οι ίδιοι δεν μπορούν να ελέγξουν».

ις ημέρες πριν από τη συνέντευξη τις πέρασα διαβάζοντας προσεκτικά τεύχη του «Colors». Δεν χρειάζεται να είσαι ειδικός για να καταλάβεις από την πρώτη στιγμή πόσο διαφορετική είναι αυτή η ματιά στον κόσμο. Η ιστορία της Fabrica, «παιδί» της οποίας ήταν και το «Colors», είναι ακόμη πιο ερεθιστική για τη φαντασία και έχει την υπογραφή του Tοσκάνι: ένα όραμα που στεγάστηκε σε μια βίλα του 17ου αιώνα, στην Catena di Villorba, έξω από τη Βενετία. Ενα «εργοστάσιο» που παράγει μόνο πρωτοποριακές ιδέες και καλλιτεχνικά έργα, τα οποία αφορούν το αύριο της επικοινωνίας –γραφικό σχεδιασμό, φωτογραφία, λόγο, ήχο, βίντεο, κινηματογράφο. Οι προδιαγραφές είναι πολύ αυστηρές και στηρίζονται σε δύο βασικές έννοιες: την αμφισβήτηση και την επανεξέταση των πραγμάτων. Προδιαγραφές του καλλιτέχνη Tοσκάνι και του manager Tοσκάνι, που σήμερα φόρεσε γραβάτα ακριβώς επειδή, όπως λέει, οι άλλοι managers, οι... κανονικοί, προτιμούν πλέον να ντύνονται σπορ! «Οταν ένας καλλιτέχνης έρχεται στη Fabrica, φέρνει πρώτα ένα πορτφόλιο. Μετά τον συναντάω προσωπικά, για interview. Αν είναι εντάξει, έρχεται κοντά μας για 10 μέρες και σ’ αυτό το διάστημα και αυτός και η Fabrica έχουν την ευκαιρία να διαπιστώσουν αν ταιριάζουν ο ένας στον άλλο. Μετά μένει δοκιμαστικά για 3 μήνες και δουλεύει ένα project. Αν αυτό που κάνει είναι ενδιαφέρον για μας και έχει ταλέντο, θα μείνει για ένα χρόνο. Μετά από αυτό γίνεται senior και δουλεύει στο “Colors” ή στο design studio της Benetton ή στο Play Life... Αυτή τη στιγμή στη Fabrica δημιουργούν 30 καλλιτέχνες και υπάρχουν και άλλοι 30 βοηθοί τους. Πολύ προνομιούχο μέρος...»

     Η φάρμα με τα απαλούζα που εκτρέφει δεν είναι πολύ μακριά από κει. Ο ίδιος, όπως μου είπαν, δουλεύει ακατάπαυστα, παρ’ όλα αυτά βρίσκει χρόνο όχι μόνο για τα άλογά του, αλλά και για να παράγει το δικό του λάδι, που το κάνει δώρο στους φίλους του και στον εαυτό του. Δεν πρόκειται να εγκαταλείψει σύντομα το «πεδίο μάχης» –θα είναι πολύ απασχολημένος, όπως μου λέει, για πολλά χρόνια ακόμη. Οχι με τη δουλειά, όπως οι άλλοι την αντιλαμβάνονται. Οχι για τα λεφτά: «Πρέπει να πάψουμε να δουλεύουμε για οικονομικούς λόγους. Και τότε όλη η άποψή μας για τη ζωή θα αλλάξει λίγο λίγο. Είναι η διαφορά που υπάρχει όταν κάνεις έρωτα για λεφτά ή για να έχεις έναν καλό οργασμό. Και στις δύο περιπτώσεις έχεις οργασμό, αλλά στη δεύτερη ο οργασμός είναι τελείως διαφορετικός! Στην πρώτη σκέφτεσαι πόσους πελάτες πρέπει να πάρεις για να καταφέρεις να πληρώσεις τους λογαριασμούς και το νοίκι σου, και τότε όλη σου η σεξουαλικότητα πάει περίπατο. Δεν το απολαμβάνεις πραγματικά, δεν το βιώνεις».

Λοιπόν, θα μου μιλήσετε τελικά για την αλήθεια σας; Μπορείτε αν θέλετε να χρησιμοποιήσετε όλο τον χρόνο της συνέντευξης για να απαντήσετε μόνο σ’ αυτό το ερώτημα... Η δική μου αλήθεια είναι πολύ υποκειμενική –και δεν πιστεύω ότι ο δικός μου τρόπος σκέψης μπορεί να γίνει αποδεκτός ως ο σωστός γενικά. Είναι σωστός για μένα, όμως, και κυρίως δεν είναι δεδομένος. Δεν φοβάμαι να αλλάζω γνώμη για τα πράγματα...

Σήμερα, λοιπόν, ποια είναι η άποψή σας για την αλήθεια; Οτι ξοδεύουμε πολύ χρόνο για να ασχολούμαστε με ψεύτικα προβλήματα.

Οπως; Οπως η θρησκεία. Οπως η πολιτική. Οπως η ηθική. Οπως η «κοινή λογική». Θα έπρεπε να ρωτάμε τον εαυτό μας μήπως τυχόν όταν συζητάμε γι’ αυτά, ποτέ δεν συζητάμε για την αλήθεια. Για το αληθινό πρόβλημα...

Ποιο είναι αυτό; Οι άνθρωποι συζητάνε για την πορνογραφία. Δεν συζητούν για το σεξ και τον θάνατο. Το σεξ σημαίνει δημιουργία, έρωτα, σχέση, φως, πρόοδο, κουλτούρα. Συνήθως το βλέπουν σαν μια πορνογραφική δραστηριότητα. Δεν νομίζω ότι αυτό είναι...

Οι άνθρωποι συζητάνε για τον θάνατο, φιλοσοφούν γύρω από αυτόν... Οχι στ’ αλήθεια. Βλέπουμε τον θάνατο μόνο όταν συμβαίνει σε κάποιον άλλο.

Εσείς τον απεικονίσατε τον θάνατο μέσα από τη δουλειά σας. Πώς νομίζετε ότι θα έπρεπε να συζητάμε για τον θάνατο, λοιπόν; Δεν είμαι σαν τους Ινδιάνους, δεν έχω τη δική τους σχέση με τον θάνατο. Θέλω να τον βλέπω καταπρόσωπο, αλλά αυτό δεν επιτρέπεται στη δική μας κουλτούρα. Είναι ταμπού. Γιατί; Οι άνθρωποι δεν θέλουν να αντιμετωπίσουμε συγκεκριμένες πραγματικότητες. Ετσι, προτιμούν να προβάλλουν ψεύτικα προβλήματα.

Τα ΜΜΕ το κάνουν χειρότερο; Kοιτάξετε τις διαφημίσεις...

Αισθάνεστε ποτέ ένοχος που είστε μέρος αυτού του «παιχνιδιού»; Οχι! Οπως δεν νιώθω ένοχος που ο Μουσολίνι ήταν φασίστας –είναι λάθος να σκέφτεται κανείς έτσι. Ανήκω στην ανθρώπινη φυλή, όμως δεν μπορώ να επωμιστώ το βάρος των λαθών που έχει κάνει. Θα ένιωθα ένοχος αν δεν προσπαθούσα να τονίσω αυτά που πιστεύω, αυτά που λέω. Εγώ φωτογραφίζω. Οι ιδέες μου είναι μέσα στις φωτογραφίες μου. Η δουλειά μου δεν είναι ακριβώς μια «φυσιολογική δουλειά». Θα ένιωθα ένοχος αν ένιωθα όπως σας περιέγραψα και έκανα ό,τι κάνουν όλοι οι άλλοι. Δεν νιώθω πως κάνω ό,τι κάνουν και οι άλλοι.

Υπάρχει, όμως, μια φυλή ανθρώπων στην οποία ανήκετε που νιώθει όπως εσείς. Πώς θα την περιγράφατε; ...Pain in the ash! Οι καλλιτέχνες είναι κυρίως αυτό. Και πρέπει να είναι –γι’ αυτό υπάρχουν. Είναι ευθύνη κάποιου που καταλαβαίνει τι υπάρχει πίσω από έναν τοίχο να το πει σε αυτούς που βρίσκονται από την άλλη πλευρά. Πολλές φορές τους ενοχλεί όταν κάποιος το λέει. Γιατί οι περισσότεροι δεν το βλέπουν.

Ξέρετε τι υπάρχει πίσω από τον τοίχο; Οχι στ’ αλήθεια. Αλλά μπορώ να σκεφτώ πάνω σ’ αυτό, επειδή δεν είμαι σαν τους άλλους. Δεν έχω ανάγκη ν’ ανοίξω την τηλεόραση για να μου πει τι καιρό θα κάνει αύριο. Bγαίνω έξω και βλέπω αν βρέχει ή όχι! Είναι πολύ πιο ενδιαφέρον έτσι...

Συμμερίζεστε την άποψη ότι το σύστημα χρειάζεται ανθρώπους σαν εσάς ως άλλοθί του; Οχι, δεν είμαστε άλλοθι. Χρειάζονται πάντα άνθρωποι που να έρχονται και να σου δίνουν μια δυνατή σπρωξιά, ξαφνικά, από πίσω...

Οι «άνθρωποι της εξουσίας» δεν το θέλουν αυτό... Γιατί η δημιουργικότητα είναι επικίνδυνη. Το να κάνεις κάτι δημιουργικό ενοχλεί, αποδιοργανώνει. Η δημιουργικότητα είναι ανατρεπτική. Σου δίνει την ευκαιρία να δεις ότι μπορεί να υπάρχει μια άλλη πιθανότητα, μια άλλη εκδοχή. Ετσι, όμως, οι άνθρωποι μπορεί να πάψουν να είναι ικανοποιημένοι με αυτά που έχουν και να θελήσουν να τα αλλάξουν. Η δημιουργικότητα παροτρύνει για την αλλαγή. Σημαίνει όραμα. Και το σύστημα δεν το θέλει αυτό, θέλει να κρατήσει τα πράγματα όπως είναι. Από την άλλη πλευρά, δεν μπορούμε να προχωράμε μένοντας ίδιοι. Χρειαζόμαστε νέες ιδέες, ενέργεια, καινούργιο αίμα. Ετσι υπάρχει η μόνιμη σύγκρουση ανάμεσα στους ανθρώπους που έχουν νέες ιδέες και σε αυτούς που δεν θέλουν νέες ιδέες. Εγώ απλά αισθάνομαι πολύ προνομιούχος που δεν ανήκω στους δεύτερους...

Είναι καθόλου «προκλητικό» για σας να έχετε γύρω σας ανθρώπους που λένε όχι στις ιδέες σας, που δεν τις καταλαβαίνουν; Ολη μου η ικανότητα έχει να κάνει με αυτό (δείχνει το κεφάλι του). Ολα τα άλλα χρειάζονται δομή, παραγωγή, λογαριασμούς, τράπεζες, χρηματοδότηση...

Εγώ δεν τα χρειάζομαι όλα αυτά. Δεν θα με πείραζε, μάλιστα, καθόλου μια γενικευμένη οικονομική κατάρρευση! Θα μου άρεσε να δω τον κόσμο να υπάρχει χωρίς όλη αυτή την κατανάλωση, όλες αυτές τις παραδοχές και τα δεδομένα. Να δω όλους αυτούς τους managers να μένουν χωρίς δουλειά!

Τι είναι αυτό που σας ενοχλεί περισσότερο στους managers; Οτι λένε συνέχεια «όχι» –τους έβαλαν σε αυτή τη θέση για να λένε όχι! Γιατί αν πούνε «ναι», δίνουν μια νέα δυνατότητα να γίνει κάτι καινούργιο, κάτι που θα μπορούσε να τους κάνει να χάσουν τον έλεγχο των πραγμάτων. Αν πας να δουλέψεις στη RAI, θα δεις ένα σωρό managers που το μόνο που κάνουν όλη τη μέρα είναι να λένε όχι, όχι, όχι. Πληρώνονται γι’ αυτό.

Ο Tοσκάνι-manager τι κάνει αντί γι’ αυτό; Λέει ναι! Αυτό για μένα είναι το σωστό management, να λες ναι σε καλές ιδέες. Με έχουν ρωτήσει πολλές φορές αν ο Λουτσιάνο Mπένετον «μου επιτρέπει» να κάνω ό,τι θέλω. Το να μην επιτρέπεις σε κάποιον να κάνει αυτό που θέλει είναι κακό, και ο Λουτσιάνο δεν είναι άνθρωπος που «τραβάει χειρόφρενο». Κάνω αυτό που θέλω, διαφορετικά μπορώ να γίνω πολύ κακός...

Εκείνος, φυσικά, ως επιχειρηματίας πρέπει να βγάλει λεφτά. Αυτό δεν συμβαδίζει πάντα με τα δικά σας καλλιτεχνικά οράματα, φαντάζομαι... Για παράδειγμα, το «Colors» είναι ένα εξαιρετικό περιοδικό, η καλύτερη ιδέα των τελευταίων ετών στον χώρο. Αλλά δεν «βγάζει τα λεφτά του» –το είπατε κι εσείς στη συνέντευξη Tύπου... Το να «βγάζεις λεφτά» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι πρέπει να το κάνεις με την τρέχουσα έννοια του όρου. Υπάρχει πολύ περισσότερο από αυτό. Το να δημιουργείς μια αξία –μια αφηρημένη αξία. Το «Colors» μπορεί να μη βγάζει λεφτά, αλλά δημιουργεί πολύ μεγαλύτερη αξία από αυτό που κοστίζει. Οταν βάζεις ένα σπόρο στο χώμα, περιμένεις τη σωστή εποχή και τότε, αν είσαι τυχερός, κάποια στιγμή θα θερίσεις. Οι σύγχρονοι επιχειρηματίες δεν είναι αισιόδοξοι, δεν θέλουν να φυτέψουν και να περιμένουν. Θέλουν μόνο να θερίζουν.

Τι σκέφτεστε όταν «φυτεύετε ένα σπόρο»; Το να φυτέψεις ένα σπόρο είναι σαν να θέτεις αμφιβολίες: μπορεί και να μη μεγαλώσει, μπορεί και να τον έβαλες σε λάθος σημείο –δεν είσαι ποτέ σίγουρος. Τη μέρα του θερισμού έχεις βεβαιότητες και αυτό δεν έχει ενδιαφέρον. Κάθε φορά που είμαι ανασφαλής, είμαι περισσότερο δημιουργικός. Πρέπει να είσαι ικανός να παράγεις αβεβαιότητα. Παράξενο, ε; Η αβεβαιότητα, η «ανασφάλεια» είναι ενδιαφέρουσα.

Οι άνθρωποι, όμως, δεν αντέχουν την αβεβαιότητα... Ναι, αισθάνονται ότι βάζει τη ζωή τους σε κρίση. Υπάρχει διαφορά: η αβεβαιότητα δεν σημαίνει φόβο.

Μεγαλώνοντας οι αβεβαιότητες μεγαλώνουν μαζί σας; Οσο προχωράει η ζωή, οι αμφιβολίες γίνονται περισσότερες. Και το απρόβλεπτο.

Ποιά είναι τα «όπλα» σας στον κυνηγότοπο που βρίσκεστε κάθε μέρα; Το πρώτο είναι να ξέρεις πού είσαι. Να ξέρεις το περιβάλλον. Εχεις έτσι ένα τρομακτικό πλεονέκτημα. Πρέπει να ξέρεις τη «γλώσσα» της επικοινωνίας σήμερα. Να συντονίζεσαι. Πριν πεις οτιδήποτε δημόσια, πρέπει να ξέρεις ότι το μικρόφωνο δουλεύει. Δεν υπάρχει η έννοια «είμαι τόσο καλός, αλλά κανείς δεν με καταλαβαίνει» –δεν είσαι τόσο καλός, αν κανείς δεν σε καταλαβαίνει.

Στο δικό σας μυαλό το «Colors» είναι προϊόν; Ή είναι η αξία που περιγράψατε παραπάνω; Είναι αξία. Αισθάνομαι ιδιαίτερα τυχερός που είχα την «πολυτέλεια» να φτιάξω ένα τέτοιο περιοδικό έξω από οικονομικές συμβατικότητες και περιορισμούς και την έγνοια των πωλήσεων ή της διαφήμισης –δεν ξέρω κανέναν που να μην ψάχνει σήμερα για διαφήμιση! Κανένα άλλο περιοδικό στον κόσμο δεν έχει φτιαχτεί με αυτό τον τρόπο.

Εχετε όραμα για το «Colors» του 2005; Θα είναι το πιο διεθνές περιοδικό, με την υψηλότερη κυκλοφορία –πέντε εκατομμύρια τεύχη. Είναι εφικτό.

Θα μπορέσει να παραμείνει τόσο φρέσκο όσο είναι σήμερα; Αν δεν αλλάξω τον τρόπο που δουλεύω, ναι. Γιατί δεν θα είμαστε εμείς που θα φροντίζουμε για τα 5 εκατομμύρια τεύχη. Εμείς απλά θα φτιάχνουμε το περιοδικό. Οι κατά τόπους εκδότες θα φροντίζουν για τα υπόλοιπα.

Το ίδιο εύκολο θα είναι να κάνετε και το «εναλλακτικό» τηλεοπτικό κανάλι του «Colors»; Ναι, γιατί όλα τα άλλα κανάλια είναι ίδια, είναι ένα. Μόλις κάνεις το δεύτερο, είσαι απλά... διαφορετικός! Τώρα το μόνο που βλέπεις είναι άνθρωποι που μιλάνε και μιλάνε και μιλάνε –σαν κούκλες σε κουκλοθέατρο– και κυρίες σαν την Μπάρμπι. Το υπόλοιπο είναι ανιαρά σόου.

Τι φαντάζεστε ως αντίθετο αυτού του μοντέλου; Πώς θα είναι, για παράδειγμα, οι ειδήσεις στο δικό σας κανάλι; Σχεδίασα κάποτε ένα στούντιο για τη RAI, το οποίο φυσικά ποτέ δεν χρησιμοποίησαν. Είχε επτά video walls σε ένα χώρο γεμάτο φως. Και τα νέα έπαιζαν ταυτόχρονα –σαν την εφημερίδα: πολιτικά, αθλητικά, διεθνή. Ετσι δεν υπήρχε στην πραγματικότητα κάποια είδηση περισσότερο σημαντική από την άλλη. Πήγαινες από το ένα video wall στο άλλο και όλα τα νέα είχαν την ίδια βαρύτητα. Είναι σημαντικό να βλέπεις ταυτόχρονα ένα παιδί που πεινάει και από την άλλη μία τραβεστί ή τους ηγέτες των χωρών της ΕΕ με τις τεράστιες Mercedes τους...

Μιλήσατε στη συνέντευξη Τύπου για την παγκοσμιοποίηση και την εξατομίκευση. Πώς συνδυάζονται αυτά τα δύο στις μέρες μας; Είναι σαν να κοιτάς κάτι μέσα από ένα μικροσκόπιο. Πρέπει να μπορείς να φτάσεις μέχρι τη λεπτομέρεια σε τοπικό επίπεδο, να βρεις τις διαφορές κυρίως σε μια στιγμή της ιστορίας που η παγκοσμιοποίηση σημαίνει «μονοκουλτούρα», που όλα δείχνουν τα ίδια. Τώρα η διαφορετικότητα έχει μεγαλύτερη αξία. Γιατί η διαφορετικότητα μπορεί να διατηρήσει τον «πλούτο» του κόσμου. Ολοι κλίνουν προς το ίδιο, το ένα. Εγώ νομίζω ότι αυτό είναι κακό –ακόμη και στον τομέα της οικονομίας. Εχουμε ανάγκη να είμαστε διαφορετικοί.

Το αντέχει αυτό η κοινωνία; Kανένας στην πραγματικότητα δεν θέλει να «είναι διαφορετικός», να ξεχωρίζει. Η κοινωνία δεν αποδέχεται το διαφορετικό. Οποιος διαφέρει είναι ύποπτος. Νομίζω ότι η διαφορετικότητα είναι απίστευτα σημαντική αξία. Γίνεσαι πλούσιος αν ανταλλάσσεις διαφορετικές εμπειρίες, αλλιώς κλείνεσαι στον εαυτό σου και γίνεσαι φτωχός.

Τι λέει, λοιπόν, το ένστικτό σας για το αύριο αυτής της κοινωνίας; Το μεγάλο πρόβλημα, αλλά και το προνόμιο της ανθρωπότητας είναι ότι είμαστε ευφυείς και μπορούμε να δημιουργούμε. Σήμερα έχουμε τη δυνατότητα να ολοκληρώσουμε τη Δημιουργία που έμεινε ημιτελής. Μπορούμε να κάνουμε κλωνισμό, μπορούμε να τελειοποιήσουμε τις μεθόδους της βιοτεχνολογίας. Αν το κάνεις αυτό όχι με όρους οικονομίας αλλά μέσα σε ένα όραμα ανθρωπισμού, μπορεί να είναι ενδιαφέρον.

Πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η ανθρώπινη δημιουργικότητα; Μέχρι την καταστροφή. Την απόλυτη καταστροφή. Ή την ολοκλήρωση της πράξης της δημιουργίας. Την απόλυτη τελειότητα. Ο Θεός δεν μας ολοκλήρωσε και σίγουρα δεν ασχολήθηκε μαζί μας όσο έπρεπε –είμαστε πολύ σύνθετο είδος για να μας αφιερώσει κανείς μόνο μια μέρα της Δημιουργίας! Μας άφησε ημιτελείς, ίσως για να ολοκληρώσουμε οι ίδιοι το έργο του. Τώρα έχουμε τα εργαλεία για να το κάνουμε. Αυτό είναι ο μόνος Θεός στον οποίο πιστεύω: η πιθανότητα που έχει ο άνθρωπος να ολοκληρώσει τη Δημιουργία ή να τα καταστρέψει όλα. Το πρώτο που πρέπει να κάνει, όμως, ο άνθρωπος, αν θέλει να έχει μια πιθανότητα να ολοκληρώσει αυτό το έργο, είναι να πάψει να σκέφτεται ότι είναι αυτός το κέντρο του κόσμου.

Τι πρέπει να κάνει; Να αλλάξει τη «γωνία» από την οποία βλέπει τον κόσμο. Δεν έχει σημασία πόσες μοίρες θα μετακινηθεί, αρκεί να μη βλέπει τον εαυτό του ως το κέντρο. Μπορείς να «είσαι ο κόσμος», αλλά όχι το κέντρο του.

Το φως είναι εδώ επειδή είμαι ζωντανός. Με τον θάνατο αυτό θα πάψει να υπάρχει. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι όλα είναι εκεί επειδή εγώ είμαι ζωντανός. Θα πρέπει να το καταλάβω αυτό και να μην προσπεράσω αυτή τη δυνατότητα που έχω. Πρέπει να έχουμε περισσότερη επίγνωση της πιθανότητάς μας. Του ενστίκτου μας. Να έχουμε επίγνωση της μοναδικότητας του καθενός και του μη επαναλήψιμου της ύπαρξής μας.