Το άγχος και η αστήριχτη έπαρση στο πρόσωπό του ήταν από το πρώτο λεπτό τα σημάδια της επερχόμενης ήττας. Δεν χάρηκα ιδιαίτερα. Αν και στα εφηβικά μου χρόνια το κόκκινο ήταν το χρώμα που με συνάρπαζε, στα αθλητικά ήμουν πράσινος. Ίσως γιατί τις Κυριακές, στη μακρινή Κυψέλη της παιδικής μου ηλικίας, κατηφόριζα με τον πατέρα μου τον δρόμο για τη Λεωφόρο, τον πιο κοντινό δρόμο για το γήπεδο. Μπάλα για μένα τότε ήταν ο Γραμμός. Εξτρέμ, ντρίπλες στη γραμμή, απότομα πετάγματα, αέρινος, ντελικάτος. Μετά, ένα απόγευμα, στο στάδιο Καραϊσκάκη, όταν σ’ ένα απότομο ψαλίδι του Γιώργου Δεληκάρη (ήταν ακόμη κόκκινος) σηκώθηκα μόνο εγώ χειροκροτώντας ανάμεσα στους Παναθηναϊκούς, κατάλαβα ότι η τέχνη είναι όμορφη ακόμα κι όταν δεν προέρχεται από τη δική σου μεριά. Δεν παριστάνω τον κριτικό τέχνης. «Εμείς» πρέπει να νικάμε. Και στην μπάλα και στη ζωή. Αλλά να νικάμε γιατί προσφέρουμε θέαμα στα πλήθη, για το χειροκρότημα, για το έργο.

Αλλιώς γιατί να νικάμε, άμα δεν είμαστε οι καλύτεροι; Γιατί έχουμε ανάγκες, γραμμάτια, υποχρεώσεις, φόβους, μειονεξίες, ταπεινώσεις; Εδώ και πολλά χρόνια, η κατάσταση στον χώρο του ελληνικού αθλητισμού είναι η ίδια ακριβώς με την εικόνα της ελληνικής κοινωνίας των τελευταίων χρόνων. Ομάδες που μάχονται για τη νίκη όχι γιατί είναι καλύτερες από τις άλλες, όχι γιατί παράγουν έργο, ιδέες, θέαμα, τέχνη, αλλά γιατί ελέγχουν το παιχνίδι. Οι μάχες εξακολουθούν να δίνονται και μάλιστα άγρια, μόνο που δεν έχουν καμία ομορφιά και δεν αφορούν τους υπόλοιπους. Έχω πάψει εδώ και καιρό να αντιμετωπίζω τα σπορ σαν αθλητισμό. Τα διαβάζω σαν οικονομικό ρεπορτάζ, απορώ που δεν τα έχουν ήδη βάλει στις ροζ σελίδες. Παρακολουθώντας τους συσχετισμούς των διαπλεκομένων, ενημερώνεσαι για το πρωτάθλημα. Ήδη στις κουβέντες δεν λέει κανείς ποιος θα πάρει το πρωτάθλημα, λέμε, ο Κόκκαλης φέτος θα πάρει το πρωτάθλημα ή το Ξυστό;

Ο Γιαννακόπουλος μετά από τόσα χρόνια έμαθε πια και πήρε το πρωτάθλημα. Ο Φιλίππου δεν ακούει τον Ιωαννίδη που «ξέρει». Θα «μάθει» κι αυτός πώς παίρνονται τα πρωταθλήματα ή θ’ αργήσει κι άλλο; Κοινωνία που δεν εκσυγχρονίζεται σημαίνει αγορά που δεν είναι ελεύθερη, ανοιχτή, σημαίνει διαστρεβλωμένος ανταγωνισμός, σημαίνει διαπλεκόμενα, σημαίνει σχέσεις. Με την κρατική γραφειοκρατία, την κομματική, τον ΟΤΕ, τη ΔΕΗ, την ΕΠΟ, τη διαιτησία. Το παιχνίδι γίνεται πάντα, μόνο που γίνεται σε ένα άλλο γήπεδο, κρυφό, μυστικό, διαπλοκής, προμηθειών. Όχι στο επίπεδο της καλύτερης προσφοράς, της καλύτερης εργασίας, του καλύτερου προϊόντος. Όσοι είναι ήδη μέσα αντιστέκονται άγρια σε κάθε προσπάθεια ανοίγματος. Μερικοί μπερδεύονται, νομίζουν ότι τον αθλητισμό τον κατέστρεψαν οι μπίζνες, το χρήμα. Δεν είναι ακριβώς έτσι.

Βλέπω παιχνίδια του ΝΒΑ. Τα ποσά είναι πολλαπλάσια, τα συμφέροντα εκεί κι αν είναι τεράστια, τότε γιατί νομίζεις πάντα ότι βλέπεις μια γιορτή, με παίκτες που γελάνε, που ξέρουν ότι προσφέρουν θέαμα, ότι αυτή είναι η δουλειά τους; Γιατί εκεί νικητές είναι αυτοί που προσφέρουν το καλύτερο θέαμα, το καλύτερο προϊόν. Εδώ, οι παίκτες έχουν άγχος. Γιατί ξέρουν ότι δεν κρίνεται η τέχνη, μόνο η νίκη, ξέρουν ότι δεν είναι οι πρωταγωνιστές, αλλά οι υπάλληλοι. Οι νικητές στον επιχειρηματικό στίβο δεν είναι οι καλύτεροι, αλλά αυτοί που έχουν τις καλύτερες σχέσεις διαπλοκής.

Οι προμήθειες του δημοσίου δεν πάνε στις καλύτερες προσφορές. Τα μεγαλύτερα Μέσα Ενημέρωσης δεν είναι τα καλύτερα, αλλά αυτά που ξέρουν να επιβιώνουν. Κανείς δεν αναρωτιέται αν η Ιονική παράγει χειρότερο έργο από όλες τις ιδιωτικές τράπεζες, είναι το μόνο που δεν ενδιαφέρει. Ο αγώνας για μια νίκη που δεν συνεπάγεται επιβράβευση του καλύτερου, αλλά του καπάτσου, καταστρέφει το θέαμα, το σασπένς, την ομορφιά της ζωής, τη χαρά της δημιουργίας. Παντού. Αφορά τους εμπλεκόμενους μόνο, αποπνέει μιζέρια. Δημιουργεί γενική απαξίωση. Το φιλοθεάμον κοινό σιγά σιγά το νιώθει. Απομακρύνεται σταθερά. Aπό τα κόμματα. Από τα 15 ίδια κανάλια, τις 25 ίδιες εφημερίδες, τα 500 περιοδικά, τις ομάδες χωρίς ομορφιά, τέχνη, θέαμα. Πρώτα απομακρύνονται οι φίλαθλοι.

Στον αγώνα ΠΑΟ-Ιωνικός, που οριστικοποίησε την έξοδο του Παναθηναϊκού στην Ευρώπη, κόπηκαν 1.436 εισιτήρια. Φέτος οι φίλαθλοι του Ολυμπιακού έμοιαζαν λίγο με του Παναθηναϊκού. Αφού κάλυψαν τα συναισθήματα μειονεξίας του δεύτερου χωρίς πρωτάθλημα που ένιωθαν τόσα χρόνια, αφού χόρτασαν νίκες Μπάγεβιτς και Ίβκοβιτς, φέτος σαν να ζητούν και κάτι παραπάνω, όχι μόνο νίκες αλλά και θέαμα, δεν πανηγύρισαν όσο παλιά, έβλεπαν λίγο υποτιμητικά τους Παναθηναϊκούς που «καίγαν» την Ομόνοια. Μετά τους φιλάθλους, έφυγαν οι παίκτες. Πήγαν Αγγλία, Ολλανδία και όλοι στις πρώτες τους συνεντεύξεις τι λένε; Βρήκαμε τη χαρά, παίζουμε μπάλα. Σε λίγο στα γήπεδα θα μείνουν οι χούλιγκανς και οι παράγοντες. Τα διαπλεκόμενα και οι κρατικοί υπάλληλοι συνεργάτες τους.