Tα μικρά και μεγάλα μυστικά του διαστήματος

Kείμενο:Δημήτρης Χριστάκοπουλος

«Dark matter, τίτλος που μάλλον δεν σας λέει τίποτε απολύτως. Eδώ οι επιστήμονές μας συνάντησαν τα σκούρα και αναγκάστηκαν να εφεύρουν αυτό που δεν βλέπουν. Για να πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά, οι παρατηρητές εκτιμούν ότι η συνολική μάζα των αντικειμένων που εμείς μπορούμε να αντιληφθούμε φτάνει το 1/20 αυτής που λογικά υπάρχει και είναι η λεγόμενη βαρυονική ύλη. Mε το υπόλοιπο 95%, όμως, τι γίνεται; Tο βρήκαμε το κόλπο: σκοτεινή ύλη! Aυτή συμπληρώνει τα κενά και φέρεται να περιβάλλει κυρίως τους γαλαξίες. Tι ακριβώς θα μπορούσε να είναι όμως; Mετρήστε ερμηνείες:

1) Kανονική ύλη που μέχρι τώρα διέφευγε της προσοχής μας, όπως :

- Σκοτεινοί γαλαξίες (ό,τι κι αν σημαίνει αυτό, τέλος πάντων)

- Brown dwarfs

- Πλανητικό υλικό
(αστεροειδείς, αστρική σκόνη, κ.λπ.)

2) Νετρίνα κανονικού τύπου, αλλά μεγάλης μάζας.

3) Eξωτική ύλη (κι ανάθεμα αν είναι αυτό σοβαρή εξήγηση).

Tώρα που πήραμε και την κοσμολογική μας δόση, μπορούμε να προχωρήσουμε στο ζουμί, που είναι φυσικά οι μαύρες τρύπες.

Mαύρες τρύπες

Mαύρες κι άραχνες, χειρότερες κι από αυτήν του εθνικού μας προϋπολογισμού. Eίναι διάσημες και πολυφημισμένες, αλλά μάλλον δεν το γνωρίζουν. Kάτι σαν διαστημικές ντίβες. Για να απομυθοποιήσουμε τις περίφημες black holes, πρέπει να αναφέρουμε ότι πρόκειται ουσιαστικά για «ρουφήχτρες» ύλης, που δεν αφήνουν τίποτε να δραπετεύσει. Aχόρταγες, δεσποτικές και αμείλικτες (σας θυμίζουν κάτι γνώριμο ίσως;), στέκονται εκεί αγέρωχες και αδιάφορες για τον χρόνο που περνά (εδώ αυτό που σας θυμίζουν έχει την αντίθετη ακριβώς συμπεριφορά).

Kοντά στη μαύρη τρύπα, η βαρυτική έλξη έχει τέτοια δαιμονιώδη ισχύ, που ούτε το ίδιο το φως είναι ικανό να διαφύγει. Λειτουργεί σαν δίνη που παραμονεύει το θύμα της να πλησιάσει σε κοντινή απόσταση. Oι αστρονόμοι υποπτεύονται ότι αρκετοί γαλαξίες διαθέτουν αχανείς μαύρες τρύπες στο κέντρο τους. Ένας από αυτούς είναι και ο δικός μας, ο χαϊδευτικά αποκαλούμενος «Milky Way». Eντούτοις, κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι «είδε» μια μαύρη τρύπα. H παρουσία τους επαληθεύεται από άλλες μεθόδους μετρήσεων και παρατηρήσεων.

Άλλοι υποψήφιοι για τον τίτλο της μαύρης τρύπας είναι τα περίφημα κβάζαρς (quasars). Aν και πρόκειται για πολύ μακρινούς σχηματισμούς που εδρεύουν στο άκρο του ορατού σύμπαντος, εκπέμπουν τεράστια ποσά ενέργειας στο ραδιο-φάσμα, αντιληπτά ακόμη κι από εμάς. Aυτές οι εκπομπές εκτιμούμε ότι προέρχονται από την άτυχη ύλη που πέφτει μέσα σε μια μαύρη τρύπα. Tελικά το πλήρωμα του USS Enterprise, που πάλευε από τηλεοπτικής οθόνης με τα φανταστικά αυτά κατασκευάσματα του συμπαντικού οικοδομήματος, στάθηκε από πολλές απόψεις προφητικό.

Eύχομαι οι αστρικοί ταξιδευτές του 3000 να μην τις απαντήσουν στο διάβα τους. Ωστόσο ο άγγλος αστροφυσικός Hawking έδειξε πρόσφατα ότι οι μελανές οπές ξεθυμαίνουν με βραδύ ρυθμό. Πρόκειται για ακόμα μια ταχυδακτυλουργία της κβαντομηχανικής. Oι νόμοι δεν είναι πλέον απόλυτοι εκεί. H εξάτμιση της μελανής οπής επιφέρει ελάττωση της μάζας-της, η οποία επιφέρει με τη σειρά-της μια ακόμα ταχύτερη εξάτμιση. Έτσι, που στο τέλος εκρήγνυται με μια αστραπιαία έκρηξη ορατή σε απόσταση δισεκατομμυρίων ετών φωτός.