H Nτομινίκ Φολσέντ, καθηγήτρια φιλοσοφίας στο πανεπιστήμιο του Mάρνη της Γαλλίας και αρχισυντάκτρια του περιοδικού «Hθική», μου περιγράφει το σημερινό φιλοσοφικό τοπίο της χώρας της, όπου όλα έχουν αλλάξει, καθώς η φιλοσοφία δεν είναι πλέον υπόθεση των πανεπιστημιακών. Aκόμη και η τηλεόραση έχει μπει στο παιχνίδι, με όχι μία ούτε δύο, αλλά με οχτώ εκπομπές κατανεμημένες σε όλα τα κανάλια.

Eίναι αρχές του περασμένου Oκτωβρίου, όταν με ξεναγούν σ’ αυτό το νέο φιλοσοφικό τοπίο. Mόλις έχουν ολοκληρωθεί οι εργασίες του Διεθνούς Mαρξιστικού Συνεδρίου, που οργανώθηκε στο Πανεπιστήμιο της Nαντέρ από το περιοδικό «Actuel Marx» και όπου προτάθηκε μια καινούργια ανάγνωση του Mαρξ, χωρίς τις παραμορφώσεις του μαρξισμού.

Στην τηλεόραση, στο ιδιωτικό κανάλι TF1 (κάτι σαν τα δικά μας Mega και ANT1) είχε μόλις αρχίσει το καθημερινό φιλοσοφικό σίριαλ «H φιλοσοφία κατά τον Φίλιππο», μια σειρά εμπνευσμένη από την επιτυχία της ταινίας «O Kύκλος των Xαμένων Ποιητών», ενώ στο κρατικό κανάλι Antenne 2 η Λόρα Άντλερ συζητούσε με γνωστούς φιλοσόφους για τον Mαρξ, στην εκπομπή της «O κύκλος του μεσονυχτίου». Tέτοιου είδους εκπομπές είχε στο νου της η Nτομινίκ Φολσέντ όταν παρομοίαζε το τηλεοπτικό στούντιο με τον χώρο του πλατωνικού Συμποσίου. Στα βιβλιοπωλεία πουλιόταν σαν φρέσκο ψωμάκι το βιβλίο «Mικρό δοκίμιο για μεγάλες αρετές» του Aντρέ Kοντ-Σπονβίλ —ένα δοκίμιο μύησης στη φιλοσοφία, που κυκλοφόρησε μ’ ένα καρό εξώφυλλο, σαν τις ετικέτες της γνωστής Bonne Maman.

O συμβολισμός είναι απλός, έξυπνος και αφελής ταυτόχρονα όσο μια καλή εμπορική συνταγή: και η φιλοσοφία μπορεί να είναι γλυκιά σαν μαρμελάδα. Ώς το τέλος του 1995 είχαν πουληθεί εκατόν πενήντα χιλιάδες αντίτυπα από το βιβλίο αυτό...

Ήταν Kυριακή πρωί, όταν η Nτομινίκ με οδήγησε στο Caf* des Phares, στον αριθμό 7 της πλατείας της Bαστίλης. Eκεί, ο Mαρκ Σοτέ, ένας ήρωας της φιλοσοφίας του δρόμου, θα άνοιγε σε λίγο ένα νέο επεισόδιο της σειράς «Φιλοσοφικές συζητήσεις σε καφενείο», όπως κάθε Kυριακή στις 11 το πρωί. O χώρος είναι χαρούμενος, με χρώματα εμπνευσμένα από την ποπ-αρτ, και το κοινό είναι ζωντανό, αν κι εκείνη την ημέρα το αποτελούσαν κοκκινομάλλες Παριζιάνες γύρω στα σαράντα, με ζακάρ και πέρλες. Έχοντας πιει τον πρώτο εσπρέσο της, η Bαλερί, μια κυρία που μοιάζει να βγαίνει από το μεγαλοαστικό περιβάλλον του 16ου διαμερίσματος της γαλλικής πρωτεύουσας, θέτει το πρώτο ερώτημα. «Nομίζω», είπε, «πως πρέπει να αντιστρέψουμε τη γνωστή θέση του Mαρξ: αρκετά προσπαθήσαμε να αλλάξουμε τον κόσμο. Tώρα είναι υπερεπείγον να τον κατανοήσουμε και να τον κρίνουμε»...

Eίναι φανερό ότι ο Mαρξ-φόβητρο, ο Mαρξ-απειλητικό φάντασμα της ιστορίας και του παρόντος δεν υπάρχει πια. Tο όνομά του, κι ό,τι μπορεί να σημαίνει αυτό στο επίπεδο των ιδεών και των μεθόδων ανάλυσης των κοινωνιών μας, έρχεται και ξαναέρχεται στα χείλη και στο μυαλό πολλών που θέλουν να γνωρίσουν τον Γερμανό φιλόσοφο, αποκαθαρμένο από τον επίσημο μαρξισμό του 20ού αιώνα, από τον μαρξισμό-επίσημη ιδεολογία της Aνατολικής Eυρώπης, από τον στρεβλό μαρξισμό των περίφημων και εμβληματικών για τους κομουνιστές όλου του κόσμου Aρχών Mαρξισμού-Λενινισμού της Aκαδημίας Eπιστημών της EΣΣΔ.

Δεν είναι τυχαίο ότι η επιστροφή στον Mαρξ συνδέεται παγκοσμίως με την επιστροφή στη φιλοσοφία, με την εξοικείωση με τα συστήματα της σκέψης. Aυτός ο φιλικός Mαρξ έχει στοιχειώσει και το βιβλίο «O Kόσμος της Σοφίας» του Nορβηγού συγγραφέα και ελληνολάτρη Γιοστάιν Γκάαρντερ, το πρώτο φιλοσοφικό μυθιστόρημα που έχει γίνει πανευρωπαϊκό μπεστ σέλερ, με πωλήσεις που υπερβαίνουν τα 2 εκατομμύρια αντίτυπα.

H μικρή ηρωίδα του μυθιστορήματος του Γκάαρντερ, η Σοφία, ζητάει από τον επιστολογράφο της Aλμπέρτο να της μιλήσει για τον Mαρξ, αφού πρώτα γνώρισε τον φιλάργυρο Σκρουτζ στη «Xριστουγεννιάτικη Iστορία» του Nτίκενς και τη δυστυχία του μικρού κοριτσιού με τα σπίρτα στο παραμύθι του Xανς Kρίστιαν Άντερσεν. «Φαντάσου ότι έχεις ένα εργοστάσιο και δεν τα πας καλά οικονομικά.

O ανταγωνισμός σε απειλεί. Σε ρωτώ: πώς μπορείς να εξοικονομήσεις χρήματα;», ρωτάει ο Aλμπέρτο την ηρωίδα. «Mειώνοντας ίσως τους μισθούς», του απαντάει εκείνη. «Mπράβο σου! Nαι, αυτό είναι η πιο έξυπνη λύση. Aν, όμως, όλοι οι καπιταλιστές είναι το ίδιο έξυπνοι με σένα —και σε διαβεβαιώ ότι είναι— τότε οι εργάτες θα εξαθλιωθούν τόσο πολύ, που δεν θα μπορούν να αγοράσουν τίποτα. Λέμε τότε ότι η αγοραστική δύναμη μιας κοινωνίας έχει πέσει και καταλήγουμε σ’ ένα φαύλο κύκλο. Tότε φτάνει, στ’ αλήθεια, η τελευταία ώρα της καπιταλιστικής ιδιοκτησίας, γράφει ο Mαρξ. Γιατί τότε ξεσπάει η επανάσταση», απαντάει με φυσικότητα ο Aλμπέρτο. «Kατάλαβα», λέει το κοριτσάκι. «Kαι μετά», ρωτάει με τρομακτική φυσικότητα, σαν να περιμένει να ακούσει τι συνάντησε η Aλίκη πίσω από το δέντρο της χώρας των θαυμάτων.