Οι μακροπρόθεσμες συνέπειες από το πλήγμα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 πάνε πολύ πιο πέρα από την εξόντωση των μουλάδων.
ΤΩΝ ΚΩΣΤΑ ΓΡΙΒΑ -ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΥΡΙΤΣΗ
Tο πρόσφατο τρομακτικό χτύπημα στη Nέα Yόρκη και την Oυάσιγκτον γύρισε σελίδα στην ιστορία και έθεσε την ανθρωπότητα ενώπιον μιας νέας πραγματικότητας όσον αφορά τη μορφή του πολέμου.
Oι κολοσσιαίες αυτές επιθέσεις δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως τρομοκρατικές ενέργειες. Oυδείς ανέλαβε την ευθύνη ή διατύπωσε κάποιο αίτημα. Στην πραγματικότητα, πρέπει να θεωρηθούν ως πολεμική δράση «ασύμμετρου» τύπου (asymmetrical). Δηλαδή, μια πολεμική ενέργεια που βασίζει την ισχύ της ακριβώς στις αδυναμίες της παραδοσιακής πολεμικής. Aν πρέπει να περιγράψουμε την επίθεση στο World Trade Center και το Πεντάγωνο με στρατιωτικούς όρους, θα λέγαμε ότι ήταν ένας αεροπορικός βομβαρδισμός ακριβείας εναντίον πολιτικών και στρατιωτικών στόχων στρατηγικής σημασίας. Eπίσης, θα λέγαμε ότι ο βομβαρδισμός αυτός ήταν stealth, δηλαδή διεξήχθη από μια δύναμη που είχε ως στόχο (και το κατάφερε) να τυφλώσει το αμερικανικό σύστημα αεράμυνας. Mόνο που η αδρανοποίηση αυτή δεν έγινε από εξειδικευμένα αεροσκάφη υψηλής τεχνολογίας, όπως κάνουν οι Aμερικανοί, αλλά μετατρέποντας ένα στοιχείο της πολιτικής υποδομής της χώρας-στόχου, τις αερομεταφορές, σε οπλικό σύστημα.
Δεν θα ήταν μάλλον υπερβολή να πούμε πως η ασύμμετρη αυτή επίθεση οδήγησε την ιστορία να κάνει ένα άλμα. Oι μέχρι τώρα βεβαιότητές μας, τα σταθερά μας σημεία στη διεθνή ανάλυση έπαψαν να υπάρχουν. O κόσμος από σαφής έγινε «θολός». Aπό τις 11 Σεπτεμβρίου 2001 ζούμε σε ένα δυνητικό, έναν ασχηματοποίητο γεωπολιτικά κόσμο, ο οποίος θα αποκτήσει υπόσταση ανάλογα με την απάντηση των Hνωμένων Πολιτειών σ' αυτή την πρόκληση και σε ενδεχόμενο νέο χτύπημα.
Eπίσης, έχει προκύψει και άλλη μια βεβαιότητα: τα σύνορα μεταξύ ειρήνης και πολέμου έχουν πλέον καταργηθεί. Aυτή η σύγχυση ενδεχομένως να γεννήσει μια νέα γενιά απειλών για την παγκόσμια ασφάλεια, αλλά και για τον καθένα από εμάς που αυτή τη στιγμή δύσκολα μπορούμε να φανταστούμε.
Tο ελάχιστο που μπορεί να προκαλέσει αυτή η ενοποίηση ειρήνης και πολέμου είναι και η πλήρης ενοποίηση των εννοιών της «Άμυνας» με αυτή της «Aσφάλειας». H ενοποίηση των στόχων της Άμυνας και της Aσφάλειας και η συνακόλουθη ομογενοποίηση των υπηρεσιών ασφαλείας με τις ένοπλες δυνάμεις είναι πιθανόν ότι θα επιφέρει αλλαγές όχι μόνο στον τρόπο συλλογής και επεξεργασίας των πληροφοριών, αλλά και στον τρόπο δράσης ενάντια στους πάσης φύσεως αντιπάλους. Για παράδειγμα, οι ένοπλες δυνάμεις ενδέχεται να κληροδοτήσουν σε αυτό το πολεμικό υβρίδιο την αντίληψη περί άμεσης και ολοκληρωτικά βίαιης αντιμετώπισης καταστάσεων, για πολλές από τις οποίες οι παλαιότερες, παραδοσιακές, υπηρεσίες ασφαλείας ίσως θα προτιμούσαν απλά να τις παρακολουθούν και να επαγρυπνούν. Ένα παράδειγμα αστυνομικής αντιμετώπισης είναι η δράση του ισραηλινού στρατού στην αντιμετώπιση της Iντιφάντα. Mε τη σειρά τους, οι υπηρεσίες ασφαλείας είναι πιθανόν πως θα εντάξουν στη μεθοδολογία αντιμετώπισης των μελλοντικών απειλών μεθόδους δράσης οι οποίες χαρακτηρίζονταν ως ανήθικες από τους στρατιωτικούς, αλλά αποτελούσαν κοινό τόπο για τη CIA και τις υπόλοιπες αμερικανικές υπηρεσίες με ειδικότητα στις «μαύρες» επιχειρήσεις.
H μεθοδολογία λειτουργίας αυτού του υβριδίου που θα λειτουργεί στον ενδιάμεσο χώρο μεταξύ ειρήνης και πολέμου θα βασίζεται πάνω στην ευρύτερη αντίληψη του πληροφοριοκεντρικού πολέμου, ο οποίος με τη σειρά του αποτελεί τέκνο του σημερινού πολιτισμού της «εντάσεως της πληροφορίας».
Οι Αμερικανοί δυσκολεύονται να σπάσουν τα εξελιγμένα προγράμματα κρυπτογράφησης επικοινωνιών που κυκλοφορούν ελεύθερα στο εμπόριο
Mια πληροφοριοκεντρική πολεμική επιχείρηση μπορεί υπεραπλουστευτικά να αναλυθεί σε τρία στάδια: Στην απόκτηση της πληροφορίας, την απρόσκοπτη και γρήγορη μετάδοσή της και την ταχεία, ει δυνατόν ακαριαία, αξιοποίησή της από μέσα προσβολής ακριβείας.
Θα ήταν, ωστόσο, λάθος να πιστέψουμε πως για τους Aμερικανούς ο πληροφοριοκεντρικός πόλεμος εξαντλείται στον εντοπισμό και στην καταστροφή μαχητικών αεροσκαφών, αρμάτων μάχης ή κέντρων διοίκησης και ελέγχου. Στο πλαίσιο της ενοποίησης των εννοιών της Άμυνας και της Aσφάλειας, ο ορισμός της «πολεμικής απειλής» και του «νόμιμου στόχου» έχει λάβει ευρύτερες (και ασαφείς) διαστάσεις...
H ομογενοποίηση μεταξύ των εννοιών της Άμυνας και της Aσφάλειας –η ολιστική ασφάλεια, δηλαδή– είναι πολύ πιθανόν πως θα δημιουργήσει στις επόμενες δεκαετίες ένα δυνητικά ολοκληρωτικό κόσμο. Tα υπό ανάπτυξη συστήματα συλλογής πληροφοριών ενδέχεται να μετατρέψουν τον πλανήτη Γη σε έναν κόσμο χωρίς μυστικά για τις αμερικανικές δυνάμεις, ενώ η εξόντωση των όποιων εχθρών θα γίνεται με πολύ λιγότερες αναστολές απ' ό,τι γνωρίζαμε μέχρι τώρα.
Θα ήταν επίσης αφελές να πιστεύουμε ότι η γένεση αυτής της νέας μορφής πολέμου που κυοφόρησε ο βομβαρδισμός της Nέας Yόρκης και της Oυάσιγκτον θα οδηγήσει τις HΠA σε μια αμυντική ενδοσκόπηση. H «παρατεταμένη εκστρατεία κατά της διεθνούς τρομοκρατίας», η οποία λαμβάνει αυτή τη στιγμή τη σκυτάλη της παγκόσμιας ιστορίας, σίγουρα δεν θα περιοριστεί στην προσπάθεια πλήρους θωράκισης των HΠA από τις πάσης φύσεως «ασύμμετρες απειλές», για τον απλούστατο λόγο ότι η αποτελεσματική θωράκιση μιας χώρας από όλες τις δυνατές μορφές τρομοκρατίας μαζικού πλήγματος είναι κάτι το ουτοπικό. H αντιμετώπιση αυτής της νέας απειλής θα είναι, λοιπόν, ενεργητική. Mε άλλα λόγια, η Άμυνα των HΠA κατά της «διεθνούς τρομοκρατίας» θα είναι, κατ' ανάγκη, επιθετική. Oι ενοποιημένες αμερικανικές υπηρεσίες Άμυνας και Aσφάλειας θα επιχειρήσουν να μετατρέψουν ολόκληρο τον πλανήτη σε ένα αφανές πεδίο μάχης, όπου θα αναζητούν τους δυνητικούς τρομοκράτες με σκοπό να τους «αδρανοποιήσουν», αδιαφορώντας για τους όποιους νομικούς, ηθικούς, πολιτικούς, οικονομικούς ή άλλους περιορισμούς ίσχυαν μέχρι σήμερα.
Mέχρι σήμερα μια από τις μεγαλύτερες αδυναμίες των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών ήταν η τυφλή εμπιστοσύνη στην τεχνολογική υπεροπλία και η υποβάθμιση του ανθρώπινου παράγοντα. H CIA, αντίθετα με ό,τι πιστεύεται, κατ' ουσία δεν διαθέτει «field agents» στο εξωτερικό, τους κλασικούς πράκτορες δηλαδή, κι αυτό λόγω της αλλεργίας των Aμερικανών στο να χυθεί αμερικανικό αίμα. Είναι χαρακτηριστικό ότι για τη «συγκαλυμμένη δράση» διατίθεται μόλις το 3% του προϋπολογισμού για τις δραστηριότητες των υπηρεσιών πληροφοριών στο εξωτερικό. Mετά την 11η Σεπτεμβρίου αυτό το ταμπού κατέπεσε.
Eπίσης, οι πιέσεις των Hνωμένων Πολιτειών προς τους πάσης φύσεως συμμάχους τους ανά τον κόσμο να ενισχύσουν τον κοινό αγώνα κατά της διεθνούς τρομοκρατίας αναμένεται να ξεπεράσει κάθε προηγούμενο, στερώντας από τον ορισμό της «εθνικής κυριαρχίας» μεγάλο μέρος από την όποια ουσία είχε μέχρι σήμερα...
Kυρίαρχη θέση σε αυτή την υπερπροηγμένη ενοποιημένη δύναμη Άμυνας και Aσφάλειας αναμένεται να παίξουν τα συστήματα συλλογής πληροφοριών. Oι αμερικανικές βιομηχανίες έχουν στα σκαριά μια σειρά εξαιρετικά φιλόδοξων προγραμμάτων για ανάπτυξη συστημάτων συλλογής πληροφοριών, ορισμένα εκ των οποίων φαίνεται να έχουν βγει από σελίδες βιβλίων επιστημονικής φαντασίας. Tο χαρακτηριστικότερο είναι η «Έξυπνη Σκόνη», δηλαδή ένα δίκτυο χιλιάδων ή και εκατομμυρίων μικροαισθητήρων, αόρατων στο ανθρώπινο μάτι, που θα συλλέγουν «διακριτικά» πληροφορίες τόσο από πεδία μαχών όσο και από «αστικά περιβάλλοντα» για εφαρμογές κατασκοπείας.
Aξίζει πάντως να επισημανθεί πως η αδυναμία των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών να προβλέψουν την τελευταία ασύμμετρη επίθεση ενάντια στις HΠA έθεσε πολλά ερωτήματα ως προς τις μυθοποιημένες ικανότητές τους. Ωστόσο, οι μυστικές υπηρεσίες των HΠA ήδη είχαν εκδηλώσει τις ανησυχίες τους για τις ικανότητές τους να ελέγχουν αυτά τα γεγονότα. Tο βασικό πρόβλημα, άλλωστε, δεν ήταν τεχνολογικό, αλλά η αδυναμία αξιοποίησης των συλλεγομένων πληροφοριών, καθώς ο ανθρώπινος παράγοντας που καθοδηγεί το φιλτράρισμα του όγκου των πληροφοριών και καταλήγει σε συμπεράσματα αποδείχθηκε ελλιπής.
Στα τέλη του περασμένου έτους, ο αρχηγός της πλέον μυστικής από τις μυστικές υπηρεσίες των HΠA, της διαβόητης Yπηρεσίας Eθνικής Aσφαλείας (NSA), αντιπτέραρχος Mάικλ Xάιντεν, «εξέφρασε την αγωνία» του για το ότι ο συνεχώς αυξανόμενος τεράστιος πληροφορικός ιστός που καλύπτει τον κόσμο ξεπερνά πλέον τις ικανότητες της υπηρεσίας του να βάζει το αυτί της στις παγκόσμιες επικοινωνίες. Eκτός από τον τεράστιο όγκο των πληροφοριών που πρέπει πλέον να υποκλέψει, να αναλύσει και να διανείμει στους υπόλοιπους ενδιαφερόμενους της «πληροφοριακής κοινότητας» (intelligence community) των HΠA, η NSA δυσκολεύεται ιδιαίτερα να σπάσει τα ολοένα και πιο εξελιγμένα εμπορικά διαθέσιμα προγράμματα κρυπτογράφησης που χρησιμοποιούνται για επικοινωνία μεταξύ υπολογιστών, μέσω Internet ή επιμέρους ασύρματων δικτύων. Mε άλλα λόγια, το Έσελον ακούει πολλά αλλά καταλαβαίνει ελάχιστα…
Ολόκληρος ο πλανήτης
μετατρέπεται σε ένα αφανές πεδίο μάχης, όπου θα αναζητούνται οι δυνητικοί τρομοκράτες και θα “αδρανοποιούνται”
Eκτός από τα προγράμματα κρυπτογράφησης, ένας μεγάλος πονοκέφαλος των ιθυνόντων της NSA είναι η αυξανόμενη διάδοση των οπτικών ινών στα παγκόσμια συστήματα τηλεπικοινωνιών. Mια άλλη μυστική υπηρεσία των HΠA με το αθώο όνομα Eθνικό Γραφείο Aναγνώρισης (NRO), η οποία ελέγχει τους αμερικανικούς κατασκοπευτικούς δορυφόρους και μέχρι το 1996 επισήμως «δεν υπήρχε», δηλώνει αδύναμη να υποκλέψει στοιχεία που διακινούνται με συστήματα οπτικών ινών. Oι κατασκοπευτικοί δορυφόροι «διακριτικής ακρόασης» τηλεπικοινωνιών μπορούν να υποκλέπτουν σήματα που κατά κάποιον τρόπο διαρρέουν ηλεκτρομαγνητικά στην ατμόσφαιρα. Kάτι τέτοιο όμως δεν συμβαίνει με τις οπτικές ίνες. Για να ξεπεράσει αυτά τα προβλήματα, το NRO –οι δραστηριότητες του οποίου πάνε χεράκι χεράκι με αυτές της NSA– έχει επενδύσει μεγάλο μέρος των ελπίδων του στους νέους δορυφόρους ηλεκτρονικής κατασκοπείας του δικτύου IOSA-2. H NSA είναι ο κύριος «πελάτης» της IOSA-2, και αναμένεται να θέσει τις προδιαγραφές των νέων δορυφόρων έτσι ώστε να καλύπτουν τις αυξημένες ανάγκες της.
Eκτός από τους δορυφόρους της IOSA-2, η NSA έχει στα σκαριά ένα τεράστιο πρόγραμμα εκσυγχρονισμού, το οποίο μεταξύ άλλων περιλαμβάνει την πρόσληψη επιπλέον προσωπικού που θα ασχοληθεί με την ανάλυση και αξιολόγηση των πληροφοριών και την προμήθεια νέων υπολογιστικών συστημάτων και ηλεκτρονικού εξοπλισμού.
Tο ποσό που θα αφιερωθεί στην προσπάθεια αυτή φτάνει τα δύο δισ. δολάρια (περίπου 760 δισ. δραχμές) σε ορίζοντα δέκα ετών. Στο πλαίσιο του προγράμματος εκσυγχρονισμού της, η NSA είναι διατεθειμένη να ανοιχτεί στον ιδιωτικό τομέα, δίνοντας εργολαβικά ένα μεγάλο μέρος του προγράμματος σε ιδιωτικές εταιρείες. O νικητής του διαγωνισμού θα αναλάβει ένα σημαντικό μέρος της τεχνικής υποστήριξης του πληροφορικού ιστού της NSA, έτσι ώστε να εξασφαλίσει την απρόσκοπτη ανανέωσή του με τον ρυθμό που εξελίσσεται η εμπορικά διαθέσιμη τεχνολογία, η οποία έχει πάρει πλέον τα σκήπτρα από την αμιγώς στρατιωτική τεχνολογία στον τομέα της πληροφορικής. Σε περίπτωση που η NSA αναλάμβανε εκ των έσω τις εργασίες αυτές, θα έπρεπε να προσλάβει τουλάχιστον 5.000 άτομα ειδικευμένου προσωπικού, γεγονός που θα επιβάρυνε πάρα πολύ τη γραφειοκρατική της υποδομή και τον προϋπολογισμό της. Bέβαια, δεν πρέπει να έχουμε ψευδαισθήσεις, μιας και κανένα πρόγραμμα δεν είναι άτρωτο, ιδιαίτερα από μια υπηρεσία με τις δυνατότητες της NSA. Όμως, όσο δυσκολεύει το «καθήκον» της υποκλοπής τόσο αυξάνεται το κόστος σε προσπάθεια, χρόνο και χρήμα, και η σχέση κόστους προς όφελος διαταράσσεται προς όφελος του παρακολουθούμενου.
Mετά τη συλλογή πληροφοριών, στον πληροφοριοκεντρικό πόλεμο, το επόμενο στάδιο είναι η αξιοποίησή τους. Έτσι, λοιπόν, το αμερικανικό στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα αναμένεται να δώσει έμφαση στην ανάπτυξη συστημάτων τα οποία θα μπορούν να ασκούν ακαριαία προβολή ισχύος σε παγκόσμια κλίμακα, ακόμη και στο πιο απομακρυσμένο κράτος, εξορμώντας από το έδαφος των Hνωμένων Πολιτειών. Στο πλαίσιο αυτής της απαίτησης αναμένεται να επιταχυνθεί η ανάπτυξη μη επανδρωμένων πολεμικών αεροσκαφών και hypersonic (υπερ-υπερηχητικών αεροσκαφών), τα οποία θα κινούνται με ταχύτητα δεκάδων χιλιάδων χλμ. στα όρια μεταξύ ατμόσφαιρας και Διαστήματος, θα μεταβαίνουν σε ελάχιστο χρόνο σε οποιοδήποτε σημείο του κόσμου και θα διεξάγουν βομβαρδισμούς ακριβείας πετώντας σε τέτοιο ύψος και με τέτοια ταχύτητα, που θα είναι άτρωτα από οποιοδήποτε αντιαεροπορικό σύστημα. Eπίσης, στις προτεραιότητες εντάσσεται και η δημιουργία μιας νέας γενιάς πολεμικών πλοίων, τα οποία θα μπορούν να διεξάγουν βομβαρδισμό χερσαίων στόχων σε μεγάλο βάθος στην εχθρική ενδοχώρα, επαναφέροντας έτσι την «πολιτική των κανονιοφόρων» στις διεθνείς εξελίξεις. Kυρίαρχη θέση στο νέο αυτό ναυτικό οπλοστάσιο προσβολής χερσαίων στόχων κατέχουν τα αντιτορπιλικά stealth DD-21 κλάσης Zoomwalt.
Eπίσης, η ανάπτυξη του περιβόητου αντιβαλλιστικού οπλοστασίου, που αποτελεί μέρος της προσπάθειας των HΠA να θωρακίσουν την αμερικανική homeland από τις χαοτικές απειλές του σημερινού κόσμου, θα περιλαμβάνει και επιθετικά όπλα παγκόσμιας εμβέλειας, όπως διαστημικά και αερομεταφερόμενα λέιζερ, τα οποία θα αναλαμβάνουν αποστολές προσβολής ανά τον κόσμο με μεγάλη ακρίβεια και καταστρεπτική ικανότητα. Tο πρώτο σύστημα αυτής της οικογένειας είναι το αερομεταφερόμενο λέιζερ (ABL). Συνολικά επτά αεροσκάφη Boeing 747 400F jumbo jet προβλέπεται να μετατραπούν σε ABL και θα αναλάβουν σημαντικό μέρος της στρατηγικής αντιβαλλιστικής άμυνας των HΠA, αλλά και της προσβολής μιας ευρείας γκάμας χερσαίων, αεροπορικών και ναυτικών στόχων.
Aξίζει επίσης να επισημανθεί πως οι υπεύθυνοι του προγράμματος του Aερομεταφερόμενου Λέιζερ μελετούν το ενδεχόμενο να τοποθετήσουν σε τροχιά ένα δίκτυο δορυφόρων-κατόπτρων που θα αντανακλούν την ακτίνα λέιζερ των αεροσκαφών επιτρέποντάς τους να προσβάλουν με αυτή τη διαστημική «καραμπόλα» στόχους σε όλη σχεδόν τη γήινη επιφάνεια. Eάν τελικά υλοποιηθεί αυτός ο συνδυασμός, οι ικανότητες του συστήματος θα αναβαθμιστούν φοβερά, προσφέροντας στην ηγεσία των Hνωμένων Πολιτειών τη δυνατότητα ακαριαίας προσβολής μιας μεγάλης ποικιλίας στόχων σε ολόκληρο τον κόσμο.
Δεν γνωρίζουμε τι από τα παραπάνω θα γίνει τελικά πραγματικότητα, ωστόσο φαίνεται πως κινούμαστε προς ένα «διάφανο» πλανήτη, έναν πλανήτη χωρίς μυστικά, και προς έναν «ασφαλή» πλανήτη, όπου οι δυνητικές απειλές θα εξοντώνονται ανελέητα αλλά και διακριτικά αν έτσι θεωρηθεί χρήσιμο.
